Tasarlayan Kadınlar | Mariá Telkes


Mariá Telkes, 1956, Library of Congress



Bu haftaki ilham perimiz başarılı bir bilim kadını olan Dr. Mariá Telkes (1900-1995). Buluşlarıyla “the Sun Queen” (Güneşin Kraliçesi) takma adıyla da anılan Telkes’in bilimle dolu uzun hayat serüvenine yakından bakalım.


1900 yılında Budapeşte’de doğan Mariá Telkes, henüz küçük bir çocukken bilime ilgi duymaya başlar. Lise yıllarında bilime olan yeteneğiyle dikkat çeken Telkes, o yıllarda güneş enerjisine ilgi duymaya başlar.


Bilime olan ilgisi nedeniyle, Budapeşte Üniversitesi’nde 1920 yılında lisans ve 1924 yılında doktora derecelerini fiziksel kimya alanında tamamlayarak öğretim görevlisi olarak üniversitede çalışmaya başlar.


Hayatı, Cleveland’da çalışan kuzenini ziyaret etmesiyle birdenbire değişir. Amerika’da kaldığı süre içerisinde, Cleveland Clinic Foundation kendisine biofizik alanında araştırmacı olarak iş teklif eder. Organizmaların ürettiği enerjiyi araştırması istenen Mariá, teklifi kabul eder ve Amerika’ya göç eder. Cleveland Clinic Foundation’da çalıştığı 12 yıllık süreçte beyin dalgalarını kaydeden bir cihazın tasarlanmasına da yardım eder.


1937 yılında Amerikan vatandaşı olan Telkes yine aynı yıl Westinghouse Electric adlı firmada araştırmacı olarak işe başlar ve burada ısı enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren aletleri tasarlar.


2. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla Amerika Birleşik Devletleri Araştırma ve Geliştirme Ofisi’nde göreve çağırılır. Bu süreçte Güneş’e olan ilgisi O’nun denizde mahsur kalan askerlerin kullanımı için, tuzlu suyu tatlı suya çevirebilen ve güneş enerjisiyle çalışan solar cihazı icat etmesini sağlar.


Savaşın bitmesiyle 1948 yılında MIT’ye döner. Burada Eleanor Raymond adlı mimar ile Dover Sun House isimli, Amerika’nın ilk tamamen güneş enerjisi kullanan evini tasarlamaya başlarlar. Bunu mümkün kılmak için Mariá, Glauber tuzu denilen bir tuzu kullanarak ısı depolamayı mümkün kılan yeni bir teknoloji de geliştirir. Bu icadıyla, 1952’de ilk defa verilen “Society of Women Engineers Achievement Award” adlı mühendislik alanında çalışan kadınlara layık görülen ödülün ilk sahibi olur.



Dover Sun House, Frances Loeb Library, Harvard Graduate School of Design



Popular Science


1953 yılında Mariá, New York University College of Engineering’de güneş enerjisi araştırmacısı olarak çalışmalarına başlar. Bunun yanı sıra, the Ford Foundation kendisine $45.000 vererek az gelişmiş ülkelerdeki evlerde kullanılması amacıyla, solar enerjiyle çalışan bir fırın tasarlamasını ister. Çalışmaları sonucu, 180 santigrat dereceye çıkabilen, güneş enerjisiyle çalışan bir fırın icat eder.



Solar Fırın


1969 yılında University of Delaware’de çalışmaya başlayan Telkes, burada tamamen güneş enerjisi kullanan, Solar One adını verdiği ikinci evi üzerinde çalışmaya başlar. Bunun yanı sıra, gece boyu soğuk havayı ertesi gün kullanmak amacıyla depolayan bir klima üzerinde de çalışmaya başlar. Araştırmaları ve icatları 1977 yılında National Academy of Sciences Building Research Advisory Board’un verdiği hayat boyu başarı ödülüne ve de American Solar Energy Society’nin verdiği Charles Greely Abbot Ödülü’ne layık görülür.


1978’de emekliye ayrılan Mariá, University of Delaware’e ve başka birçok firmaya da solar enerji alanında danışmanlık yapmaya devam eder.


Mariá Telkes, 1995 yılında, Amerika’ya göç ettikten sonra doğduğu topraklara 70 yıl sonra yaptığı ilk ziyaretinde, Budapeşte’de, hayatını kaybeder. 20 patent sahibi olan ve hayatını Güneş’in en temiz ve sağlıklı kaynak olduğunu kanıtlamaya çalışarak geçiren, Güneşin Kraliçesi, yaptığı çalışmaları ve tasarımlarıyla kendinden sonra gelenlere ışık tutmaya günümüzde de devam eder.



Etiketler:

Öne Çıkanlar